پژوهشگر حوزه معارف اسلامی خواستار تبدیل معارف نبوی به نظریههای کاربردی شد
یک پژوهشگر حوزه معارف اسلامی با تأکید بر ضرورت بازنگری در شیوه مطالعه شخصیت پیامبر اسلام(ص)، گفت معارف نبوی نباید صرفاً در سطح مباحث نظری و نقل روایات باقی بماند، بلکه باید با پژوهشهای تخصصی به نظریههایی کاربردی برای جامعه تبدیل شود.
منصور حاجی در جمع خبرنگاران با اشاره به مجموعه پژوهشی «معارف محمدی» اظهار کرد این مجموعه با هدف گشودن مسیرهای جدید برای مطالعه علمی شخصیت، سیره و معارف پیامبر اعظم(ص) تدوین شده و تلاش دارد زمینهای برای توسعه مطالعات تخصصی در حوزه پیامبرشناسی فراهم کند.
معارف نبوی همچنان با خلأ پژوهشی روبهروست
حاجی با اشاره به جایگاه ویژه پیامبر اسلام(ص) در قرآن کریم گفت با وجود اهمیت شخصیت پیامبر، حجم مطالعات علمی و دانشگاهی درباره ایشان با ابعاد گسترده زندگی و معارف آن حضرت تناسب ندارد.
به گفته این پژوهشگر، در حالی که درباره برخی اندیشمندان اسلامی مانند فارابی، ابنعربی و ملاصدرا آثار و پایاننامههای متعددی تولید شده است، حوزه پیامبرشناسی همچنان به پژوهشهای عمیقتر و منسجمتری نیاز دارد.
او همچنین به ظرفیت گسترده قرآن کریم برای مطالعه شخصیت پیامبر اسلام(ص) اشاره کرد و گفت حدود هزار و ۵۰۰ آیه قرآن به نوعی با پیامبر اعظم(ص) ارتباط دارد؛ آیاتی که بخشی از آنها به ویژگیهای پیامبر، بخشی به خطاب مستقیم با ایشان و بخشی نیز به حقوق آن حضرت و مواجهه دشمنان با پیامبر مربوط است.
قرآن ظرفیت گستردهای برای توسعه پیامبرشناسی دارد
این پژوهشگر معتقد است با وجود ظرفیت قابل توجه قرآن کریم، هنوز در تفاسیر شیعه و اهل سنت، مطالعات مستقل و جامعی که شخصیت پیامبر اسلام(ص) را از ابعاد مختلف بررسی کند، به اندازه کافی شکل نگرفته است.
از این منظر، توسعه پژوهشهای تخصصی درباره پیامبر اسلام(ص) میتواند علاوه بر شناخت دقیقتر سیره و شخصیت آن حضرت، زمینه استفاده از معارف نبوی در علوم انسانی و اسلامی را نیز فراهم کند.
تدوین پروژه معارف محمدی از یک دهه قبل آغاز شد
حاجی درباره روند شکلگیری این پروژه پژوهشی توضیح داد که حدود ۱۰ سال پیش، موضوعشناسی گستردهای با هدف شناسایی موضوعات کمتر کارشده در پایاننامههای مرتبط با پیامبر اسلام(ص) آغاز شد.
به گفته او، سه تا چهار سال نخست به بررسی پایاننامهها و منابع داخلی و خارجی اختصاص داشت و پس از آن، فرآیند تدوین عناوین پژوهشی آغاز شد. در این مسیر نیز دیدگاههای مسئولان و پژوهشگران مختلف برای گسترش دامنه موضوعات مورد استفاده قرار گرفت.
۶۵ هزار عنوان پژوهشی برای مطالعه معارف نبوی آماده شده است
یکی از مهمترین دستاوردهای این پروژه، تدوین مجموعهای گسترده از عناوین پژوهشی اعلام شده است. حاجی گفت حدود ۶۵ هزار عنوان در ۲۸ رشته علمی آماده شده که تقریباً تمامی حوزههای علوم اسلامی و انسانی را پوشش میدهد.
او افزود نزدیک به پنج هزار عنوان جدید نیز در این مجموعه قرار گرفته است که از نظر تخصصی بودن و قابلیت تبدیل شدن به پژوهشهای کاربردی، اهمیت ویژهای دارند.
این عناوین موضوعات متنوعی را دربرمیگیرند؛ از بررسی تأثیر احادیث پیامبر اسلام(ص) بر شکلگیری تمدنهای اسلامی گرفته تا مطالعه جایگاه معارف محمدی در اندیشه متفکرانی مانند ابنعربی و ملاصدرا.
هدف اصلی پروژه تبدیل معارف نبوی به دانش کاربردی است
به گفته این پژوهشگر، هدف پروژه تنها افزایش تعداد عناوین پژوهشی نیست، بلکه تلاش شده است مسیرهایی طراحی شود تا معارف نبوی از مرحله نقل و گزارش عبور کرده و به نظریههایی قابل استفاده در جامعه تبدیل شود.
برای نمونه، موضوعاتی مانند بررسی نسبت انسانشناسی سکولاریسم با اخلاقشناسی و انسانشناسی ارائهشده از سوی پیامبر اسلام(ص) میتواند زمینه پژوهشهای تخصصی و میانرشتهای را فراهم کند.
این رویکرد در صورت تحقق میتواند پیامبرشناسی را از یک حوزه محدود مطالعات تاریخی فراتر ببرد و امکان بررسی آموزههای نبوی در ارتباط با مسائل مختلف علوم انسانی و اجتماعی را افزایش دهد.
پژوهشگران باید عناوین معارف نبوی را به آثار علمی تبدیل کنند
حاجی تأکید کرد ارزش واقعی این مجموعه زمانی آشکار میشود که پژوهشگران از عناوین آمادهشده برای تولید پایاننامه، رساله و آثار علمی استفاده کنند.
او ابراز امیدواری کرد افزایش مشارکت محققان در این حوزه، به تولید آثار متنوع درباره زندگی، سیره، شخصیت و معارف نبوی منجر شود و بخشی از خلأ موجود در مطالعات علمی مربوط به پیامبر اسلام(ص) را جبران کند.
بر این اساس، پروژه «معارف محمدی» تلاش دارد با ارائه مسیرهای پژوهشی متنوع، زمینه ورود رشتههای مختلف علوم اسلامی و انسانی به مطالعات پیامبرشناسی را فراهم کند؛ مسیری که هدف نهایی آن، تبدیل آموزههای نبوی به دانش و نظریههایی متناسب با نیازهای علمی و اجتماعی امروز است.
فاطمه بخشایش، یکی از خبرنگاران پرتلاش و دغدغهمند در مجله خبری «کانون قم» است که با قلمی شیوا و مسئولانه، به پوشش اخبار و رویدادهای این شهر میپردازد. او با تعهد و دقت نظر، در تلاش است تا صدای مردم باشد و به انعکاس مشکلات و پیشرفتهای جامعه کمک کند.