روش نوین نانویی برای درمان مرگبارترین سرطان مغز؛ افزایش ۵۰ درصدی زمان بقای مبتلایان
پژوهشگران دانشگاه ایالتی اورگن آمریکا با بهرهگیری از فناوری نانو، سامانهای پیشرفته برای دارورسانی به مغز طراحی کردهاند که میتواند گلیوبلاستوما، تهاجمیترین و مرگبارترین نوع سرطان مغز، را هدف قرار دهد. این روش که با استفاده از نانوذرات لیپیدی پوشیدهشده با قند «مانوز» انجام شده، در آزمایشهای حیوانی توانسته اندازه تومورها را کاهش داده و میانگین زمان بقا را تا ۵۰ درصد افزایش دهد.
گلیوبلاستوما؛ چالش بزرگ درمان سرطان مغز و نیاز به روشهای نوین
گلیوبلاستوما یکی از تهاجمیترین سرطانهای شناختهشده دستگاه عصبی مرکزی است که رشد بسیار سریعی دارد و درمان آن به دلیل نفوذ گسترده سلولهای سرطانی در بافت مغز با دشواری فراوان همراه است. آمارها نشان میدهد کمتر از ۳۰ درصد بیماران، دو سال پس از تشخیص بیماری زنده میمانند و بیش از ۹۵ درصد آنها نیز کمتر از پنج سال پس از تشخیص جان خود را از دست میدهند. به همین دلیل، توسعه روشهای درمانی جدید برای این سرطان از اولویتهای مهم پژوهشهای پزشکی جهان محسوب میشود. دو مانع اساسی همواره بر سر راه درمان مؤثر گلیوبلاستوما قرار داشته است: عبور دارو از سد خونی-مغزی و رساندن دارو به گونهای که عمدتاً سلولهای توموری را هدف قرار دهد و کمترین آسیب را به بافت سالم مغز وارد کند.
نانوذرات قندی؛ عبور هوشمندانه از سد خونی-مغزی با استفاده از مانوز
برای غلبه بر این موانع، تیم تحقیقاتی به سرپرستی «اوله تاراتولا»، «اولنا تاراتولا» و «یون تائه گو» از دانشکده داروسازی دانشگاه ایالتی اورگن، نانوذرات لیپیدی ویژهای طراحی کردند که حامل RNA پیامرسان (mRNA) هستند. این RNA دستور ساخت پروتئینی به نام PTEN را به سلولها منتقل میکند که نقش مهمی در مهار رشد سلولهای سرطانی دارد، اما در بسیاری از بیماران مبتلا به گلیوبلاستوما، عملکرد یا بیان آن از بین رفته است. پژوهشگران با پوشاندن سطح نانوذرات با قند مانوز که شباهت ساختاری به گلوکز دارد، از پروتئین انتقالدهنده GLUT۱ که وظیفه انتقال گلوکز از جریان خون به مغز را بر عهده دارد، برای عبور از سد خونی-مغزی استفاده کردند. این طراحی هوشمندانه باعث شد نانوذرات بهطور ترجیحی در بافت تومور تجمع پیدا کنند، زیرا سلولهای گلیوبلاستوما به دلیل نیاز بالای خود به انرژی، مقدار بسیار بیشتری از پروتئین GLUT۱ را نسبت به سلولهای سالم مغز بیان میکنند.
نتایج امیدوارکننده در مدلهای حیوانی؛ کاهش تومور و افزایش زمان بقا
نتایج آزمایشها روی مدلهای حیوانی نشان داد که با تزریق مکرر این نانوذرات، اندازه تومورها بهطور محسوسی کاهش یافت و میانگین زمان بقای حیوانات مبتلا به گلیوبلاستوما حدود ۵۰ درصد افزایش پیدا کرد. نکته قابلتوجه آن است که در طول دوره درمان، هیچ نشانهای از سمیت یا آسیب قابلاندازهگیری در اندامهای اصلی بدن مشاهده نشد که این موضوع، یکی از مهمترین شاخصهای ایمنی در توسعه داروهای جدید به شمار میرود. این دستاورد که نتایج آن در نشریه Journal of Controlled Release منتشر شده است، میتواند افق تازهای برای درمان سرطانهای مغزی مقاوم به درمان ایجاد کند.
چشمانداز آینده؛ کاربرد فراتر از گلیوبلاستوما در درمان بیماریهای عصبی
به اعتقاد پژوهشگران، این فناوری میتواند فراتر از درمان گلیوبلاستوما نیز کاربرد داشته باشد. اگر امکان انتقال ایمن RNA و سایر مولکولهای درمانی از سد خونی-مغزی فراهم شود، میتوان از این بستر برای درمان بسیاری از بیماریهای عصبی و مغزی که تاکنون به دلیل محدودیتهای دارورسانی درمان مؤثری نداشتهاند، استفاده کرد. کارشناسان حوزه نانودارو این پژوهش را نمونهای از تلفیق هوشمندانه زیستشناسی، فناوری نانو و درمانهای ژنی میدانند که میتواند نسل جدیدی از داروهای دقیق را برای مقابله با بیماریهای پیچیده مغز در اختیار پزشکان قرار دهد. اگرچه این فناوری هنوز در مراحل پیشبالینی قرار دارد و برای ورود به کارآزماییهای انسانی به مطالعات بیشتری نیاز است، اما نتایج اولیه نشان میدهد که استفاده از نانوذرات پوشیدهشده با قند میتواند راهکاری مؤثر برای عبور از یکی از مستحکمترین سدهای زیستی بدن باشد و در آینده، چشمانداز درمان یکی از کشندهترین سرطانهای مغز را دگرگون کند.
فاطمه بخشایش، یکی از خبرنگاران پرتلاش و دغدغهمند در مجله خبری «کانون قم» است که با قلمی شیوا و مسئولانه، به پوشش اخبار و رویدادهای این شهر میپردازد. او با تعهد و دقت نظر، در تلاش است تا صدای مردم باشد و به انعکاس مشکلات و پیشرفتهای جامعه کمک کند.